X

Sinterklaasgedichten maak je simpel, snel en origineel!

  • Ontvang 5 originele gedichten
  • Volledig gepersonaliseerd
  • In 2 minuten klaar!
Ga naar sinterklaasgedichten.net
Infoyo
Vragen en antwoorden
Zoek artikelen:

Enquete iPhone 4

Ontvang het laatste nieuws over "Kunst en cultuur" en maak kans op 1000 euro cash.
Laat nu je e-mailadres achter. Speel gratis mee.


Poppen Deel 3 Speelgoedpoppen

Venster sluiten

Maak een melding van dit artikel
Selecteer de motivatie van je melding:
Spam / reclame Misleidende of onduidelijke inhoud
Lage inhoudelijke kwaliteit Niet Nederlands
Erotische inhoud Artikel bestaat reeds op internet
Gokken / Illegale promotie Andere reden...

Omschrijf de motivatie van je melding:
Venster sluiten

Stuur dit artikel door
Je naam:
Je e-mailadres:
E-mailadres ontvanger:
Artikelscore
0
  Goed artikel ( 0 )
  Slecht artikel ( 0 )
RSS van Roelie Roelie Auteur op infoyo sinds
11 December 2010


Bekijk het profiel van Roelie
Datum: 28-12-2010
Auteur: Roelie
In deel 1 en 2 heb ik iets verteld over de geschiedenis en functie van mensfiguurtjes in het algemeen. Daarbij is weinig bewijs gevonden dat deze mensfiguurtjes ook als speelgoed diende. Aan de andere kant bewijst dit nog niet dat er in die tijden niet met poppen gespeeld werd. In deel 3 ga ik in op de vraag wanneer die mensfiguurtjes speelgoed werden.

Waar komt het woord 'pop' vandaan

Het woord pop komt van het Latijnse woord ‘pipa’ of ‘pupus’. Deze woorden gebruikte men voor een pasgeboren kind dat nog geen naam had. Ons woord pop, het Duitse Puppe en het Franse Poupee zijn daarvan afgeleid. Er zijn ook culturen, ook nu nog, waar men geen poppen kent en waar de taal er ook geen woord voor heeft. Men neemt wel aan dat poppen alleen voorkomen bij geciviliseerde volken.

Weinig kennis over de oudste exemplaren

Over het algemeen wordt aangenomen dat de mens al snel ook speelgoedpoppen maakte. Dat zou dan vooral van materialen uit de natuur gebeurd zijn. Daarvan is dan natuurlijk maar heel zelden bewijs terug te vinden omdat het materiaal heel vergankelijk is. Net zoals nu zullen ook heel veel poppen totaal versleten en kapot bij het vuilnis geëindigd zijn. De interesse van archeologen voor vuilnishopen is nog maar vrij recent. Vroeger werd er vooral gezocht naar waardevolle voorwerpen. Hoe kinderen leefden was ook niet iets waarvoor veel mensen zich interesseerden, dus is er in geschreven bronnen ook niet zoveel terug te vinden. Maar gelukkig hoeven we het niet helemaal zonder informatie te doen.

Eerste duidelijke aanwijzingen

Zo weten we dat de Egyptenaren al marionetten kenden, poppen die met behulp van touwtjes bewogen werden en waarmee voorstellingen werden gegeven. De Egyptische kinderen speelden, evenals de Griekse, met poppen en allerlei miniatuur speelgoed. Verschillende Griekse schrijvers maken melding van speelpoppen. In enkele kindergraven werden poppen en toebehoor gevonden die niet anders dan als speelgoed geduid konden worden. In de Griekse literatuur wordt ook een gewoonte beschreven die bewijst dat het niet om enkele exemplaren ging. Uit deze bronnen weten we dat het beroep van ‘koroplastoi’, poppenmaker wijdverbreid was. De poppen werden gemaakt van klei of gips over een houten basis en hadden vaak beweegbare armen en benen. Griekse meisjes huwden op 12-13 jarige leeftijd. Bij die gelegenheid offerden zij hun poppen en alles wat daarbij hoorde aan de godin Artemis. Bij de Romeinen werd het speelgoed aan Venus of Persius geofferd. Ook in de graven van de eerste Christenen, in de catacomben, werden poppen gevonden. In de rest van Europa zijn vrijwel geen vroege voorbeelden gevonden. Uit de literatuur weten we wel dat ze bestonden en nogal lux moeten zijn geweest. Meisjes en vrouwen werden vaak met hen vergeleken. In hoeverre deze poppen een opvoedkundig doel hadden of alleen maar speelgoed waren is moeilijk te achterhalen.

Opkomst van de poppenindustrie


Naarmate we dichter bij onze tijd komen, zijn er meer vondsten en vermeldingen. Zo beklaagde de Canon van Bristol zich er in 1544 over dat de katholieke kerken geplunderd werden en de Madonna- en heiligenbeelden aan de kinderen gegeven werden om ermee te spelen. In de 15e eeuw vormde Nürnberg het centrum van de poppenindustrie. Een Duitse tekening uit 1491 toont een Nürnberger poppenmaker, poppen die in Duitsland overigens aanvankelijk ‘Tocke’ genoemd werden. Hoe ver gevorderd de kunst van het poppenmaken toen al was, tonen een aantal 14de eeuwse exemplaren die in dezelfde omgeving gevonden werden. Zij waren prachtig gekleed als kind, man, vrouw of monnik. In Tannenberg werd een hele winkelvoorraad poppen gevonden die van eenvoudiger kwaliteit waren. Het maken van poppen en poppenhuizen werd een lucratieve industrie en alleen al in Nürnberg waren in die tijd 17 ateliers. In de Alpen, het Ertzgebergte en de Carpaten ontstond een levendige handel in uit hout gesneden en gedraaide poppen die aanvankelijk het werk waren van jagers en houtkoolbranders. Veel van de modellen worden nog steeds geproduceerd en als speelgoed en souvenir verkocht.

Poppen van was

Veel vroege afbeeldingen van kinderen die met poppen spelen dateren uit de 16de eeuw. In de 17de eeuw doet de waspop zijn intrede in Duitsland. Op zich was het maken van een pop van was niet nieuw. In de kerken stonden al langer levensecht lijkende wassen beelden. Ook had men een tijd lang de gewoonte bij het overlijden van belangrijke personen een wassen figuur van die persoon te maken die tijdens de begrafenis in processie meegedragen werd. Hieruit zijn de wassenbeeldencollecties voortgekomen. De eerste tentoonstelling van wassenbeelden in Amsterdam vond plaats in de 16de eeuw. Ook waren rondreizende wastheaters. De rijken lieten een wasportret maken dat soms op een frame gemonteerd werd en volledig aangekleed. In de Mariënkirche in Halle bevindt zich nog steeds zo’n portret van Maarten Luther, daterend uit de 17de eeuw.

Een luxe artikel

In de 17de eeuw verschijnen ook de poppen met een opwindmechanisme, poppenhuizen, keukens en complete boerderijen op het toneel. De oudst bewaard gebleven exemplaren waren ooit geschenken aan Koninklijke figuren. Deze voorwerpen dienden meestal niet als speelgoed maar als kunstobject. Ook in Frankrijk was er in de 16de eeuw al sprake van een bloeiende handel in poppen. Koningen kochten poppen voor hun dochters en betaalden daar een fortuin voor. Ondanks de redelijk grote productie is het duidelijk dat zo’n luxe artikel niet voor ieder kind was weggelegd. Velen behielpen zich met eenvoudige ruw gesneden houten exemplaren en poppen gemaakt van stof en leerresten met een lichaam gevuld met zaagsel, stro of hooi.

De ontwikkelingen in Frankrijk

In het midden van de 18e eeuw verschijnt de ‘pantin’in Parijs op het toneel. Aanvankelijk als kinderspeelgoed, maar al snel krijgen ook volwassenen plezier in het spel met deze marionetten die in Duitsland ‘Hampelman’ genoemd werden. In Parijs liep het dusdanig uit de hand dat de politie de verkoop van pantin verbood. Vrouwen zouden, onder invloed van de springende pantin, kinderen baren met verdraaide ledematen. In die tijd was Parijs het centrum van de mode en vrouwen uit alle delen van de wereld oriënteerden zich op wat Parijs voorschreef. Lang voor de komst van drukpers en fotografie werd de kleding wereldwijd aan de man gebracht met behulp van ‘fashion dolls’. Aanvankelijk waren deze poppen levensgroot, later kregen ze handzamer afmetingen. Ze werden naar de kleermakers gezonden die de modellen dan voor hun klanten kopieerde. Zelfs tijdens de oorlog tussen Frankrijk en Engeland ging het versturen van de fashiondolls gewoon door. Met de komst van de drukpers verdwenen deze poppen van het toneel.

Uitvindingen verbeteren de pop in hoog tempo

In de 18e eeuw groeit de vraag naar poppen en komt op veel plaatsen een echte industrie op gang. Een reeks nieuwe uitvingen zorgt voor verandering in het uiterlijk van de pop, de gebruikte materialen, de productie, enz. Lichamen worden van zacht schaapsleer gemaakt waaraan porseleinen armen en benen bevestigd zijn. Anderen fabriekjes maken papier-maché poppen. De eerste exemplaren zijn nog tamelijk grof, maar nieuwe en langer meegaande vormen zorgen ervoor dat de verbeteringen elkaar in snel tempo opvolgden. Gemodelleerd haar maakt plaats voor pruiken van vlas, mohair, zijde of echt haar. Hoofden krijgen glazen ogen. In 1826 wordt het beweegbare oog uitgevonden. In 1826 wordt de eerste pratende pop in productie genomen en in 1850 verschijnt de eerste babypop op de markt. De babypop gaat in de loop der tijd een steeds belangrijkere plaats innemen. Tot aan de 19de eeuw zijn vrijwel alle poppen meisjes of vrouwen.

Tot slot

De poppenindustrie wordt steeds uitgebreider en gespecialiseerder. Sommige fabrieken maken alleen onderdelen die aan andere fabrieken geleverd worden of door thuiswerksters in elkaar worden gezet. De poppen krijgen een steeds meer gedetailleerde garderobe. Waarschijnlijk leverden aanvankelijk alleen de Franse fabrieken geheel aangeklede poppen door de fabriek afgeleverd. Aan het einde van de 19de eeuw namen de Duitse fabrieken de leiding in de poppenindustrie over van de Fransen en ontstond daar ook de eerste fabriek die alleen nog maar in het groot leverde. Tegenwoordig wordt het overgrote deel van de poppen van kunststof gemaakt en vindt de fabricatie over de hele wereld plaats. Sommige modellen zijn wereldwijd bekend zoals de barbiepop. Daarnaast zijn er bedrijven die speciale exemplaren maken voor verzamelaars. De pop is niet meer alleen een stuk speelgoed maar een object waarmee jong en oud zich op zijn eigen wijze amuseert. In deel 4 zal ik nog het een en ander vertellen over een poppenhuizen.

Reacties op dit artikel
Vika, 2011-06-17
( -1 )

Ik doe een werkstuk over speelgoed en er is paar goede infoormaatie
Plaats een reactie
Naam:
E-mailadres:

Reactie:




      Home   -   Aanmelden   -   Top artikelen   -   Nieuwe artikelen   -   Sitemap   -   Help   -   Links   -   Privacy policy   -   Contact
Copyright © 2017 - Infoyo.nl